İletişim sadece dille sınırlı değildir, aynı zamanda sembollerin anlaşılmasını ve sözel olmayan iletişimi de içerir. İletişim süreci karmaşıktır, ancak çok hızlı gelişmektedir. Normal olarak gelişen çocuklar iletişimin üç aşamasını yaşayarak gelişirler. Kasıtlı iletişim, bir ihtiyacı bir isteği karşılamak için veya dikkat çekmek amacıyla sesin veya jestlerin kullanılmasıdır. Sembolik iletişim, ihtiyaçları karşılamak ve dikkat çekmek ve başkalarıyla etkileşim için erken dilin kullanılmasıdır. Linguistik iletişim ise iletişimin en nihai ve gelişmiş fazıdır. Bu fazda iletişiminin birçok farklı biçimi kullanılarak başkalarıyla tam bir söylemde bulunabilme kabiliyetidir. İletişim gelişimi bebeklikte başlar. Ağlama, sosyal etkileşimin ilkel biçimidir. Yüz ifadelerini gözlemleyen, etrafına bakan normal gelişim gösteren bebekler duyguyu hissederler ve nesne ile insanlar arasındaki ilişkiyi biçimlendirmeye başlarlar. Altı ile yedinci ayda bebekler babıldamaya başlar ve başka insanların ağlayarak dikkatini çekmeye çalışırlar. Ayrıca vokal sesler de çıkarırlar. Bebekliğin son aylarında isteklerini ve ihtiyaçlarını ifade etmek için jest ve mimiklerini kullanmaya başlarlar. Bu durum amaçlı iletişimin en erken biçimini oluşturmaktadır. Tablo 1’de normal dil ve iletişim gelişim aşamaları gösterilmektedir.
Tablo 1. Normal dil ve iletişim gelişimi
|
Yaş |
Sözel İletişim için |
Sözel Olmayan iletişim |
|
Erken Bebeklik |
Ağlama |
İnsanlara ve insanların yüzüne odaklanır. |
|
6 -7. aylar |
Babling; dikkat çekmek için vokal sesler kullanır. |
Çevresindeki dili fark etmeye başlar. |
|
10 -13. ay arası |
İlk kelimelerini söyler, bazı kelimelerin anlamlarını fark etmeye başlar. |
Elini sallama ve işaret etmek gibi jestleri kullanmaya başlar. |
|
16. aylar |
Amaçlı olarak ilk kelimeleri kullanmaya başlar. |
Jestleri amaçlı ve daha seçici kullanır, kelimelerle eşleştirir. |
|
18 -24. Aylar |
Soru sormaya,cevap vermeye başlar. Karşılıklı sohbette sıra alma davranışı gösterir. |
Kompleks hareketlerde diğer çocuklar ve erişkinlerden sonra hareketleri taklit eder. |
|
24. aylar |
İki kelimeli cümleler kullanır. |
Ortak ilgi kurar. |
|
3 - 5 Yaş |
Giderek daha karmaşık dil kullanır, tam cümleler kurar. |
Daha karışık sembolik oyunlar oynar. |
Kaynak : Helfin & Alaimo, 2007; Sowden, Perkins, & Clegg, 2008; Tager-Flusberg etal., 2005.
İletişimin gelişiminde gecikme ve/veya bozukluk olması bazı çocuklarda en yaygın semptomlardandır. Bir çocuğun dil gelişiminin seviyesi, gelişimsel problemin en iyi işaretçisi olabilir.
Amerikan Konuşma, Dil ve İşitme Derneği (ASHA)’ya göre, iletişim bozuklukları Amerika’da en yaygın bozukluklar arasındadır. İletişim bozukluğu, tek başına konuşma, dil veya işitme bozukluğu olarak görülebileceği gibi birden fazla kombinasyon olarak da görülebilir.
Dil, iletişimi sağlamada araç olarak kullanılan sesler, sembol ve sözcükler gibi temel birimleri içine alan insanlara özgü bir sistemdir. Dili oluşturan beş temel birleşen vardır. Bunlar; Bir dilde cümle biçimlerini oluşturan kelimelerin anlamlı sıralanışıyla ilgili olan söz dizimi (syntax), dilde kullanılan dilin en küçük anlamlı parçaları olan morfemlerin nasıl kullanılacağı ile ilgili kuralları oluşturan biçimbilgisi (morfoloji), konuşma seslerini oluşturan fonemlerinin kullanımını ve kombinasyonunu içeren ses bilgisi (fonoloji) ve dilde kelimelerin kombinasyonları ve anlamlarını oluşturan anlam bilgisi (semantik), sosyal durumlarda ve sohbetlerde dilin kullanımıyla ilgili kuralları oluşturan pragmatiktir.
Dil, sosyal olarak paylaşılan kurallar ve bu kuralların sadece akademik olarak değil aynı zamanda sosyal etkileşimlerinde de başarılı olacak şekilde kullanılması ve anlaşılmasıyla oluşur. Uygun dil yaşına sahip bireyler;
Çocuklarda doğumdan itibaren dil gelişimi devam etmektedir ve çocuğun dil gelişiminde belli yaşlara göre ilerlemesi beklenen bazı aşamalar bulunmaktadır.